Pervane balans ayarı.

[atambay]

Dün akşam Hakan'a sürpriz yapıp ahşap pervane takayım yeni uçağına dedim. Şeytan dürttü deliğinden tornavidayı sokup bir baktım ki bir pal diğerinden çok daha ağır (veya hafif). Güzel cilasını bozmamak için hafif tarafa sprey boya sıkmaya karar verdim. Yaklaşık 3. katı attığımda bile az da olsa fark kalmıştı. Ama artık şekil bozulmaya başladı diye bıraktım.
Şimdi tornavidaya takıp kontrol doğru mu? Zımpara yapılacaksa nerelere nasıl yapmak lazım? APC, ahşap, naylon pervanelerde farklı uygulamalar var mı?

[Sümer Yamaner]

Ben eğer ahşap pervane kullanılacaksa çok kaliteli ürünler kullanılmasından yanayım. Ucuz ahşap pervaneler hem her bakımdan kötü hem de riskli. Motor çalışırken pervane kırılacakmış gibi geliyor bana. (Soru ile doğrudan alakalı değil de bunu da ekleyiverdim kusura bakmayın) :)
Balans kontrolünü ise tornavida ile yapmak çok da doğru bir yaklaşım olmasa gerek. Çünkü merkezi tam tutturma şansınız yok. Söz konusu olan zaten çok küçücük moment farkları ve ancak kendini tam merkezleyen bir aparatla yapılırsa güvenilir olur kanımca.
Zımparayı firar kenarı boyunca ve orta kesimde yoğunlaştırılacak şekilde yapmanın uygun olacağı kanısındayım bu arada.
Ama bunların tamamı kişisel görüştür, bu konuda deneyimim çok kısıtlı.

[mehmet1846]

Pervane balanslama yöntemlerine girmeden önce hazırlık aşamasını anlatmak daha aydınlatıcı olacaktır diye düşünüyorum.

Hazırlık :
Plastik esaslı tüm pervanelerin kalıp birleşim yerleri,hücum ve firar kenarlarının olduğu yerdedir ve ekseri bu bölgelerde jilet gibi çapak olur ve el keserek modelcinin gününü zehir ederler. Yeni bir pervane ele alındığında evvela hücum ve firar kenarlarındaki çapaklar,240 numara su zımparası ile yavaş bir şekilde zımparalanmalıdır. Kabaca el usulca sürtüldüğünde ,kesmeyecek kadar zımpara etmek kafidir.

Pervane balanslama usülleri :

Hangi tip pervane balansına bakarsak bakalım ortamın esintisiz bir ortam olması ilk şarttır.Eğer arazide yapacaksak otomobilin içinde yapmak en pratik ve doğru yoldur.Esasen takım çantamızdaki tüm yedek pervaneleri atölyemizde balans ayarı yaparak araziye çıkmak en doğru yoldur ,çünkü balans ayarı bir atölye ayarıdır.

A) Naylon(Nylon),cam takviyeli naylon(Glass reinforced nylon) tip pervaneler:
Bu tip pervanelere en iyi örnek ;Kavan,APC, Master Airscrew ,Graupner Supernylon verilebilir.Bunlar ,plastik enjeksiyon usülü ile kalıpta basılırlar.Bundandır ki hücum ve firar kenarlarında çok keskin çapaklar oluşur. Balanslama işinden önce yukarıda anlattığım gibi bu çapaklar alınmalıdır.

Balanslama için iki ucu konik merkezlemeli mil tipi balanslama aparatları en iyi çözümdür.Mıknatıslar ile eksende tutulan mil ile balans yapmaya müsade eden aparatlar da mevcuttur.

Pervane balans aparatına takılır,eğer balans bozuk ise bir taraf aşağı düşecektir.Bu aşağı düşen taraf ağır olan taraftır ve biz bu tarafın üstünde işlem yapacağız demektir.

240 numara su zımparası ile,ağır olan tarafın hücum kenarı boyunca zımpara işlemine başlanır.Bu işlemde pervanenin formunu bozmamaya özen gösterilmelidir.Her 3-5 zımpara turunda ,pervane zımpara tozundan arındırılır,temizlenir ve tekrar aparata takılarak balansı kontrol edilir.Uygun değilse zımpara yapmaya devam edilir.Ta ki ,iki pal yere tam paralel duruncaya kadar işlem tekrar edilir.Eğer pervane çok kötü ,homojen olmayan hammaddeden basılmamış ise çok uğraştırmayacaktır.

Bu işlemden sonra eğer lazım ise "reamer" ( El raybası) ile pervanenin orta deliği genişletilir ve motora takılabilir hale gelmiştir.

B) Ahşap pervaneler :
Bu pervanelere en iyi örnekler; Top Flite Power Point ve Xoar olabilir.

Maple(Akçaağaç) ve Hickory(Amerikan cevizi) ağaçları en çok kullanılan ağaçlardır.

Bugünün teknolojisinde bu pervaneler CNC tezgahlarda çok hassas olarak üretilmektedir.Esasen en iyi pervane grubudur zira, hafiftirler.Motorun rolantisi çok sağlıklı çalışır,motor az yakıt yakar,pervane yere dokunduğunda hemen kırılır ve motora zarar vermez.

Bununla beraber sık değişim gerektirir.Zira yüksek devir sebebiyle ağaç lifleri ayrılmaya başlar ve bir süre sonra pervane uçarken dahi kırılabilir.Sık kontrol edilmeli ve en ufak deformasyonda değiştirilmelidir.Bu pervanelerin üzerine emayit vernik veya polyester esaslı vernik sürülür.Bu hem yakıtın etkilerini azaltır,hem de pervaneyi sinek,böcek gibi ufak nesnelerin çarpması anındaki deformasyondan korur.

16x6 ya kadar pervanelerde,balans kontrolu yapılırken eğer pervanenin bir pali ağır ise, ağır palin hücum kenarından azar azar zımpara yapılır. Ahşap pervaneler çok hafif yapıldığından balansı fazla uğraştırmayacaktır.

Ahşap pervane seçerken,ahşabın suyunun ,tüm pervane boyunca devam etmesine ve budaksız olmasına bakılmalıdır.Aksi durumda kullanılması çok tehlikelidir.

16 inch'den büyük boy pervalerde zımpara yapılmaz.(20x8 , 22x8 , 24x10 gibi) Pervanenin hafif olan tarafında ,göbek (Vida deliğinin yanına) kenarındaki vernik usulca kazınır ve buraya saçma parçaları epoksi ile yapıştırılarak balans ayarı yapılır.Epoksi iyice kurumalı ,emniyetli bir yapıştırma yapıldıktan sonra modele takılmalıdır.

C) Kompozit pervaneler( Carbonfiber,glassfiber,Gelcoat):

Bu pervanelere en iyi örnek,Boly gibi pervanelerdir.Gelcoat usülü ile kalıpta vakum altında epoksi ve kompozit malzeme ile yapılırlar.Çok sağlam ve ahşaptan daha iyi tracking performansları vardır.

Balans ayarı için ,pallerine kesinlikle zımpara yapılmaz. Büyük boy pervanelerdir ve saçma kurşununu göbeğe yakın epoksi ederek balanslanırlar.Epoksi etme işleminden önce kurşun konacak yer pek az aşındırılarak parlaklığı azaltılmalıdır.

Çok sık kontrol edilerek deformasyon anında hemen değiştirilmelidir.Aksi halde,çok tehlikeli sonuçlar çıkarabilirler...Zira büyük ve çok güçlü motorlar ile kullanılırlar...

Pervanelerin Tracking hata dağılımları :

Tracking : Pervanenin pallerinin farklı düzlemlerde dönmesi veya gaz açma kapama anında düzlem değiştirmeye çalışmasıdır.Bu bir hatadır ve asgari düzeyde olmalıdır.En az kusur ,Carbon fiber pervanelerdedir.

Plastik pervanelerde en az tracking hatası APC ve Graupner Supersonic pervanelerde vardır.Gaz açıp kapatma anında çok düzlem değiştirmezler ancak,tüm dünyada en çok kullanılan pervane olmalarına karşın,ülkemizde performans gözardı edilerek daha az tercih edilmektedir.

Plastik pervanelerde,yukarıdakilerden sonra Kavan ve Master Airscrew pervaneler gelir.
Kavan ,çok esnek olup,kolay kırılmadığı için trainer model pilotları tarafından çok rağbet görmektedir.Ancak gaz açıp kapatmalarda çok fazla tracking hatası yaparak performansı çok düşürmektedir.

Master Airscrew, Kavan gibidir ,ancak biraz daha cam takviye oranı yüksektir.Scale uçaklar için geniş bir ürün gamı vardır ve tüm dünyada scale modelcilerin tercihidir.

Kompozit pervanelerde tracking hatası yok denecek kadar azdır ,ancak çok pahalıdırlar.Bir pervane yaklaşık 150 Euro civarıdır.

Ameliyatlı olarak şimdilik bu kadar yazabildim.Sonra devam edeceğim.

Sevgiler

Mehmet ARCASOY

[mehmet1846]

Pervane seçiminde dikkat edilecek ana hatlar :

Pervane seçilirken üreticinin tavsiyeleri esas alınarak başlanır.

3D ve freestyle uçuşlar:

Bu uçuş tarzında ,büyük çaplı ve düşük pitch li pervaneler tercih edilir.Ana sebep motorun akselerasyonunun hızlı olmasıdır. Çünkü,verilen kumandalarda uçağın yığılmaması için motorun çok hızlı cevap vermesi gerekir.Düşük pitch çabuk devirlenmeye sebep olur ve büyük çap ile de çekiş sabit kalacaktır.

Örneğin, .46 cu.in. bir motorun nominal pervanesi 11x6 iken 3D için olacak pervane 11.5x5 veya 11.5x4 olacaktır.

Spor uçuş :

Motorun nominal pervane ölçüsü esas alınır. Ortalama pitch,5-8" arasındadır.
Örneğin yine .46 cu.in. motor için 11x5 ile 11x8 arası pervaneler denenmelidir.

Akrobasi ve pattern uçuşu :

Bu stilde ,Düşük çap,yüksek hatve esas alınır. Devamlı sabit (constant) devir ve çekiş ana amaçtır. Örneğin ,1.60 cu.in. bir motorun nominal pervanesi 17x8 iken ,patternde 16x10 , 16x12 ,17x10 ,17x12W aralığındadır.

Pylon racing :

Bu sınıfta en yüksek devir aranır ve ekseri çap ve pitch eşittir.Mesela 10x10,9x9 veya 9x10 gibi...Motorlar özeldir ve çok yüksek devirde yüksek güç üretirler.

Kabaca durum bu teknik açıklamaları sonra yapacağım.Gücüm oldukça yazacağım...

Sevgiler

Mehmet ARCASOY

[mehmet1846]

Pervanenin tabiatından doğan etkiler:

A) Propwash effect :
Uçağın pervanesinden çıkan hava ,uçağın arkasına doğru vortex ile dönerek gider.
Pervaneden çıkan vortex ile dönen hava,dümenlere vardığında ,dümenlerin yüzeyini itmesi sonucunda ,uçağı sola çeker.Bu pervanenin propwash effect i sebebiyle olur.Ekseri arkadan tekerlekli ( Taildragger) uçaklarda çokça karşılaşılır ve motor torku zannedilir.

B) Factor P :

Yine ,taildragger(Arkadan tekerlekli) uçaklarda çok karşılaşılır.Zira, uçağın arkası yere daha yakındır ve pervane pal düzlemi,karşıdan gelen rüzgar ile dik açıdan farklı açı yapacaktır.Pervane bir an yere paralel düşünüldüğünde , her iki pal karşı rüzgar ile farklı açı yapacağı için ,pervanenin bir pali diğerine göre karşıdan gelen rüzgar ile çok farklı bir hücum açısı yapacaktır ve uçak dönmeye çalışacaktır.Bu dönme ,dümen serbest bırakıldığında çok fark edilir seviyede olur.

C) Gyro Effect :

Takat ile dönen pervane ,yer düzlemine göre Gyro etkisi yapar.Pervanenin dönüş ekseni değiştiğinde veya değiştirilmek istendiğinde,eksende ciddi bir direnç oluşacak ve uçağı sağa doğru döndürmeye çalışacaktır.Bu dönme düzensiz bir titreşimler bütünü ile olacaktır.Yine taildragger larda çok olur.

D) Engine Torque:
Motor pervaneyi döndürmeye başladığında,pervane palleri ile hava arasında bir sürtünme oluşacaktır. Bu sürtünme bir direnç etkisine sebep olacaktır.Bu direnç,pervanenin dönüşünün ters yönüne bir dirençtir.Pervaneyi bir an eliniz ile tuttuğunuzu düşünün,uçak sola dönmek isteyecektir.Bunu engellemek için motora sağ açı verilmektedir.

Tüm yukarıda saydığım etkilere giren uçağı düzeltmek için en doğru müdahele rudder komutudur .Diğer komutlar çeşitli stall eğilimlerine sebep olacak ve uçağı kaybetmeye kadar gidecektir...

Sonra yine devam edeceğim....

Sevgiler

Mehmet ARCASOY

[mehmet1846]

Pervanenin modele bağlanma usülleri:

Balanslanma işlemi biten pervane modele bağlanmaya hazırdır.Ancak dikkat edilecek bazı ayrıntıları özetlemeye çalışacağım.

A) Pervane deliğinin çap kontrolu ve raybalama:
Motorun mil çapı ile pervane deliği aynı ölçüde ve tatlı sıkı olmalıdır.Aksi halde pervane yalpalama yapacak,eş eksenli dönmeyecek ve servo dişlerini sıyırmaya varan tehlikeli titreşimlere sebep olacaktır.

Bu işlem, pervane raybası olarak satılan el raybaları(Propeller reamer) ile en düzgün şekilde yapılabilir.Bu raybalarda farklı çaplar için çok bıçaklı kesici tırtıklar mevcuttur.Bunun sebebi orantılı kesip oval veya üçgen delik açılmasını engellemektir.Matkap ucu çok yanlış bir yoldur ve deliğin daireselliğini bozar....

Rayba alırken motor milinin çapının inch veya metrik olması çok önemlidir.Eğer motor milinizdeki diş metrik ise mil çapınız metrik ölçüdedir ve siz metrik rayba almalısınız.Aynı mantıkla eğer inch ise,inch tipi rayba almalısınız.

Raybalanan pervane artık montaja hazırdır.

B) Pervanenin motora takılma açısı :

a) İki zamanlı motora pervane takmadan evvel, motoru kompresyonlu yere alınız . Yani ,krank milini eliniz ile sola doğru(saat yönünün tersine) çevirerek en çok sıkıştığı yere alınız. Pervaneyi soldan sağa diagonal açı yapacak şekilde ,yani ,yer ile 45 derece açıda sağ tarafınızda pal yukarda kalacak şekilde motor miline geçiriniz ve pervane pulunu takarak,somunu sıkınız. Somunu epeyce sıkmalısınız ve 10 dk kadar bekleyiniz.Bu süre,ezilen pervane materyalinin sönümlenme süresidir ve eğer beklemezseniz pervanenizin gevşemesi kuvvetle muhtemeldir. 10 dk. sonra pervane somununu tekrar sıkınız ve boşluğunu alınız. Model uçuşa hazırdır.

Pervanenin diagonalde 45 derece açılı ve kompresyon başlangıcında bağlanma sebebi,prime(emdirme) işleminde ele en uygun açıyı yapmasıdır.

b) Dört zamanlı motora pervane takarken,iki zamanlıdan farklı olarak pervaneyi sıkan kontra somun kullanılmasıdır.Bu makinelerde titreşim ve tork çok yüksek olduğundan tek somun işe yaramamakta ve gevşememesi için mandrel yapılı ikinci bir kontra somun kullanılmaktadır.Bu somun bazı arkadaşlar tarafından kullanılmamakta ve çok ciddi riskleri beraberinde getirmektedir.Kontra somun mutlaka kullanılmalı ve iyice sıkılmalıdır.

Sonra devam edeceğim....

Sevgiler

Mehmet ARCASOY

[mehmet1846]

Pervane uçlarının pervaneden farklı bir renkte boyanması:

Pervane uçlarında,1" veya 1 1/2 " lik kısmın tercihen gök ışığının kontrast renginde boyanmasının modelciye faydası var.Kullanılan boya,yakıta mukavim olması için enamel tipten olabilir.Renk de kırmızı,sarı veya turuncu olabilir.

Dönen pervanenin sınırları net şekilde görünecek ve olası kazalar kolayca engellenebilecektir. Pervane uçları, hakiki uçaklarda da aynı sebep ile boyalıdır. Yer personelinin,dönen düzlemin sınırlarını görmesini sağlar.

Sevgiler

Mehmet ARCASOY

[sarvenn]

Selülozik yada sentetik sprey boyalar olmaz mı? Enamel boya zamanında kendi floatlarımı yaparken kullanmıştım. Çok yoğun dolayısıyla ağır bir boya. Sprey boyalar hem tatbiki kolay hem de hafif olup yüzeye daha homojen olarak tatbik edilebiliniyorlar.
Elimde bir sürü renk duplicolor marka sentetik ve selülozik sprey boya var.
Kullanıcak olsak hangisini önerirsinin Mehmet Bey'ciğim.

[orhantekkan]

Mehmet bey bilgiler için teşekkürler , bu arada geçmiş olsun umarım önemli bir şeyiniz yoktur.

[mehmet1846]

Teşekkür ederim Orhan bey,çok şükür, iyileşmeye çalışıyorum.

Sarven bey,enamel boyadan kastım, model boyalarıydı.Bunlar yakıta çok mukavim ve hafif.Zaten airbrush ile 2 kat yetiyor.Balansı bozmayacak homojenlikte ,iki tarafa da aynı hızda atmak gerekli.

Akrilik pigmentli Sellülozik boya da olur ama ağır olur.Sentetik esaslı sprey boyalar olur. Akmamasına dikkat etmek gerekir.

Sevgiler

Mehmet ARCASOY

[sarvenn]

Ben de bahsettiğim gibi model boyası olarak alıp kendi tasarımın floatlarda kullanmıştım.Yani tahmin ettiğiniz gibi sanayi tipi değildi ki zaten onları kilolarla satıyorlardı ben bir tanıdık vasıtasıyla bir kavanoz kadar fabrikadan taze alabilmiştim zamanında ayrıyetten. Bahsettiğim asıl enameli 4leventteki bir model dükkanından almıştım. Kutu içerisindeki boyanın viskozitesi ve yoğunluğu gayet yüksekti. Airbrush ile tatbik edilebilecek kıvamda değildi. Murat bey özellikle inceltmememi söylemişti.
Neyse sentetikler işimi görecektir ki elimde zaten bir sürü değişik tipte özel sprey cap'leri var. Değişik patternlerde boya püskürtebiliyorlar. Akıtmam merak etmeyin. Sprey boyalarla aram iyidir. Zamanında ciddi anlamda legal graffiti artisti olarak icraatlar yaptım.Bu arada davul çalıyormuşsunuz öylemi?enteresan.
Bir de bir sorum olacak hezarfenden rafi diye birini tanıyormusunuz

[mehmet1846]

Evet ,Sarven bey,davul çalarım.Caz üzerine eğitim aldım. Şu sıralar bir bigband kuruyorum ve onun çalışmaları var.

Rafi isminde bir bey ile tanışmıştım ama çoktandır yoktu...Son zamanda ben de gidemedim. Şimdi geliyor mu bilmiyorum...Ben ekseri Cumartesi günü gidiyorum.Çünkü,pazar günü hem çok kalabalık oluyor hem de ertesi gün iş yorgunken hiç çekilmiyor.Azıcık dinlenme payı ayırıyorum kendime...

Sevgiler

Mehmet ARCASOY

[boolat]

kendi imalatım :

VFG4lQceVTU

pervane balansı bozuk olduğu belli ediyor,
düzeltmek için tırnak ojesi kullanıyorum (şeffaf olan) veya renkli ;)

[boolat]

şeffaf ojeyi pervane'nin arka ucuna acık sürdükten sonra bitmiştir:

OLjXjP6p8qw

:cool:

[sarvenn]

Pervaneyi şu resimdeki 3 konumda dengede duracak şekilde balanslamak gerekiyor. Her pozisyonda ağır olan pali bulup zımparalamak yada kontra pallerini ağırlaştırmak gerekiyor.

Bununla ilgili bir döküman buldum, ekte mevcut.

Youtube'da videolar da var;
http://www.youtube.com/watch?v=3cBpH0VhWFk